Tính nóng – lạnh của trà: Hiểu đúng để dưỡng thân

Trong văn hóa thưởng trà truyền thống phương Đông, việc thấu hiểu tính chất của trà không chỉ dừng lại ở màu sắc, hương thơm hay vị giác, mà còn gắn liền với Y lý và triết học Âm Dương. Khi nhắc đến trà, người ta thường quen với định kiến chung: Các dòng trà không lên men hoặc lên men nhẹ (như trà xanh, bạch trà, Phổ Nhĩ sống) mang tính mát (hàn/lương), còn các dòng trà lên men sâu (như hắc trà, Phổ Nhĩ chín, hồng trà) mang tính ấm (ôn/nhiệt).

Tuy nhiên, cách phân loại đại khái này mới chỉ phản ánh phần nổi của tảng băng chìm. Trên thực tế, tính nóng – lạnh của trà là một thế giới vô cùng vi tế, chi phối bởi thổ nhưỡng, tuổi đời cây trà, phương pháp chế biến và thậm chí là thời gian lưu trữ. Trong nội dung dưới đây các bạn hãy cùng Hội Quán Trúc Lâm tìm hiểu chi tiết về Tính nóng – lạnh của trà, qua đó có cách hiểu đúng giúp dưỡng thân, dưỡng thần tốt nhất.

Sự vi tế trong tính trà

Nếu xét kỹ lưỡng, cùng một tên gọi nhưng cách xử lý khác nhau sẽ tạo ra những biên độ tính chất hoàn toàn trái ngược.

Cùng là trà xanh, nhưng trà xanh được chế biến bằng phương pháp hấp truyền thống sẽ mang tính lạnh rõ rệt hơn so với trà xanh được sao trực tiếp trên chảo gang ở nhiệt độ cao. Cùng là bạch trà, nhưng loại được phơi héo tự nhiên dưới ánh nắng mặt trời sẽ có tính ấm áp, ôn hòa hơn hẳn so với những dòng bạch trà được áp dụng phương pháp sấy lạnh nhanh trong phòng kín.

Tương tự như vậy, cùng là Phổ Nhĩ sống, trà được thu hoạch từ những cây cổ thụ mọc hoang dã trên núi cao thường mang nội chất dày dặn, có tính ấm áp hỗ trợ cơ thể rất tốt; Trong khi trà hái từ cây trung thụ hoặc cây vườn bón phân, tưới nước ép năng suất thu hoạch trái mùa lại mang tính hàn, dễ gây kích ứng cho hệ tiêu hóa. Trà Phổ Nhĩ chín được ủ lâu năm sẽ ấm áp và không nhiệt như loại vừa ủ đống xong.

Người xưa thông qua học thuyết Âm Dương đã khéo léo điều chỉnh phương pháp chế biến truyền thống để đưa trà về trạng thái ôn hòa, bớt đi tính hàn hay nhiệt quá mức, nhờ đó việc uống trà trở thành một liệu pháp dưỡng thân, dưỡng thần hiệu quả.

Hệ lụy từ sự cải biên, sản xuất cưỡng bức

Dưới áp lực của thị trường hiện đại và nhu cầu thương mại hóa nhanh, một số phương pháp chế biến đã bị thay đổi, vô tình tạo ra những tác động tiêu cực đến tính chất của trà.

Trà Phổ Nhĩ chín là một ví dụ điển hình. Lịch sử ghi nhận, người dân bản địa Vân Nam (Trung Quốc) xa xưa quen uống mao trà phơi nắng. Trên đường vận chuyển tới thảo nguyên Tây Bắc, trà tự lên men và chuyển hóa; Những người dân du muc sinh sống ở đây từ đó cũng chỉ quen uống loại trà được lên men tự nhiên qua khoảng thời gian này. Về sau, một số người nhận thấy nhu cầu của loại trà lên men này cao nên tìm cách rút ngắn thời gian chuyển hóa của trà, áp dụng các biện pháp như: Lưu trà trong các kho ướt, ủ đống “cưỡng bức”, kích thích quá trình lên men, rút ngắn lại chỉ còn vài chục ngày.

Sự can thiệp quá mức kể trên khiến các enzyme trong lá trà phản ứng mạnh mẽ, tạo ra tính nóng. Nếu thưởng thức những mẻ Phổ Nhĩ chín vừa mới ủ xong, nhiều người xuất hiện các triệu chứng khó chịu như bồn chồn, sốt ruột, cồn cào. Do đó, các trà nhân lâu năm đúc kết: Phổ Nhĩ chín chỉ ngon và lành khi được để lưu trữ qua nhiều năm, giúp tính nóng dịu đi, nhường chỗ cho sự ấm áp, êm mượt.

Một ví dụ khác là dòng Trà Ô Long. Ô Long truyền thống thường được bồi hỏa, rang kỹ trên than hồng giúp trà lên men sâu và đằm tính. Ngược lại, dòng Ô Long thanh hương (rang nhẹ) rất được ưa chuộng hiện nay lại mang tính lạnh khá cao. Nếu uống loại trà này khi bụng đói hoặc dùng cho người có thể trạng hàn, cơ thể sẽ rất dễ sinh ra cảm giác nôn nao, mệt mỏi.

Chọn trà theo thể trạng

Việc thưởng trà không thể áp dụng rập khuôn hay máy móc. Lời khuyên uống trà theo thể trạng chỉ thực sự phát huy tác dụng khi bạn hiểu rõ bản chất hàn – nhiệt – ôn – lương của phẩm trà đang đưa vào cơ thể. Cùng một ấm trà nhưng tác động lên mỗi người là hoàn toàn khác nhau: Có người uống xong tinh thần sảng khoái, sắc mặt hồng hào; Nhưng cũng có người uống vào lại thấy bứt rứt, mặt xanh xao, tiêu hóa kém. Điều này phụ thuộc trực tiếp vào việc bạn đã chọn đúng loại trà phù hợp với thể trạng của mình hay chưa.

Trên đây là một số chia sẻ từ Hội Quán Trúc Lâm về: Tính nóng – lạnh của trà: Hiểu đúng để dưỡng thân. Thưởng trà là một hành trình tinh tế kết nối giữa thiên nhiên, nghệ thuật chế biến và cơ thể con người. Việc thấu hiểu tính nóng – lạnh vi tế của từng loại trà sẽ giúp bạn tránh được những cảm giác khó chịu không đáng có, đồng thời biến chén trà mỗi ngày thành một phương pháp dưỡng sinh trọn vẹn cho cả thân và tâm!