“Nhất thủy, nhì trà, tam bôi, tứ ấm, ngũ quần anh”: Nghệ thuật thưởng trà và triết lý nhân sinh

Nếu từng có dịp ngồi lại bên bàn trà, ngắm nhìn làn khói mỏng manh quyện trong hương thơm thanh tao, chắc hẳn bạn đã ít nhất một lần nghe qua câu khẩu quyết kinh điển: “Nhất thủy, nhì trà, tam bôi, tứ ấm, ngũ quần anh”. Đó không chỉ đơn thuần là kinh nghiệm đúc kết về thứ tự chuẩn bị một ấm trà ngon. Đối với văn hóa trà Đông Phương, 5 yếu tố này chính là “kim chỉ nam” đúc kết nghệ thuật thưởng lãm đỉnh cao – nơi hội tụ đủ sự hài hòa của tự nhiên, tài hoa nghệ nhân và nghĩa tình giữa con người với con người.

Các bạn hãy cùng Hội Quán Trúc Lâm hãy bước vào thế giới trà đàm để giải mã câu khẩu quyết này qua góc nhìn hiện đại và vô cùng gần gũi.

Nhất thủy – nguồn nước, linh hồn khơi dậy hương vị

Đứng đầu bảng xếp hạng không phải là loại trà đắt đỏ nhất, mà chính là Nước. Người xưa vẫn nói: “Trà tính phát ngọc, thủy tính phát trà” – trà dù quý như ngọc nhưng nếu thiếu nước ngon thì cũng như ngọc thô chìm trong bóng tối. Nước chính là môi trường sống, là người “dẫn đường” đưa những tinh túy đọng lại trong lá trà bước ra đời thực.

Ngày trước, các bậc trà nhân cầu kỳ thường lặn lội hứng từng giọt sương mai đọng trên tàu lá sen, hoặc lấy nước suối đầu nguồn nơi núi cao (sơn thủy thượng). Ngày nay, không cần quá cầu kỳ như vậy; Một nguồn nước sạch, mượt mà, ít khoáng nặng (như nước tinh khiết hoặc nước qua lõi lọc chuẩn) là đủ để trả lại hương vị nguyên bản nhất cho lá trà.

Nhiệt độ đun nước cũng quan trọng không kém. Đừng dùng nước sôi sùng sục để pha trà xanh vì dễ làm “cháy” trà, gây đắng; Nhưng cũng đừng dùng nước quá nguội với trà Phổ Nhĩ hay Ô Long vì trà sẽ không thể “thức giấc”.

Nhì trà – cốt cách và phẩm chất của đất trời

Xếp ở vị trí thứ hai chính là trà – đại diện cho nguồn năng lượng chắt chiu từ lòng đất và sương núi. Chọn trà ngon không nhất thiết phải tìm kiếm những phẩm trà xa xỉ nhất, mà là tìm được sự phù hợp với không gian, thời tiết và tâm trạng của người uống.

Để đánh giá một phẩm trà đạt chuẩn, những người sành trà thường nhìn vào 5 yếu tố: Sắc – Thanh – Khí – Vị – Thần.

• Sắc & Thanh: Cánh trà săn chắc, khi pha ra nước trà có màu trong trẻo, óng ả như mật hay xanh mát như ngọc, không bị đục cặn.
• Khí & Vị: Thơm nồng nàn hương cốm, hương hoa hay mật ngọt; Ngụm đầu tiên có vị chát dịu nhẹ để rồi nhanh chóng đọng lại hậu vị ngọt sâu (tiền chát hậu ngọt) nơi cuống họng.
• Thần: Cảm giác thư thái, an yên lan tỏa khắp cơ thể sau mỗi ngụm trà.

Tam bôi – Chiếc chén nhỏ chạm vào giác quan

Khi nói về Tam bôi (chén uống trà), chúng ta đang nói đến vật dụng tiếp xúc trực tiếp nhất với người thưởng thức. Một bộ chén trà tiêu chuẩn thường không thể thiếu hai loại:

Chén Tống (chén Chuyên): Dùng để rót toàn bộ nước trà từ ấm ra trước. Nhờ có chén Tống, trà không bị hãm quá lâu trong ấm gây nồng, đồng thời giúp sắc nước và độ đậm nhạt được hòa đều trước khi chia cho mọi người.

Chén Quân: Những chiếc chén nhỏ dành riêng cho từng người. Khi nâng chiếc chén nhỏ ôm gọn trong lòng bàn tay, đón lấy làn hương nghi ngút rồi thong thả nhấp từng ngụm nhỏ, toàn bộ giác quan từ thị giác, khứu giác đến vị giác của người uống như được đánh thức.

Tứ ấm – “Ngôi nhà” nuôi dưỡng và giữ nhiệt

Nếu nước là linh hồn, trà là cốt cách thì chiếc ấm lại chính là “ngôi nhà” – nơi nâng niu, dung dưỡng cho từng búp trà bung nở trọn vẹn. Ấm trà giữ vai trò vô cùng then chốt vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng giữ nhiệt, độ thấu khí và tốc độ chiết xuất hương vị trong suốt quá trình hãm. Một chiếc ấm chuẩn chỉnh với độ dày vừa phải, chất đất hay chất men phù hợp sẽ giúp dòng nước giữ vững được độ ấm lý tưởng, khiến các tầng hương ẩn sâu bên trong lá trà được đánh thức một cách êm ái mà không làm trà bị “nồng” hay biến vị.

Không dừng lại ở vai trò của một dụng cụ pha chế, chiếc ấm trà còn là gạch nối cảm xúc trong nghệ thuật thưởng lãm. Ngắm nhìn làn nước trà mềm mại tuôn chảy thành dòng mượt mà từ vòi ấm, lắng nghe âm thanh róc rách trong trẻo rơi xuống chén, hay đơn giản là ôm trọn thân ấm ấm áp trong lòng bàn tay giữa một ngày mưa lạnh… tất cả đều mang lại cảm giác bình yên đến lạ kỳ. Một chiếc ấm tốt cần có vòi rót mượt mà, nắp khít để giữ hơi và kích thước vừa vặn với số lượng người uống – từ Độc ẩm (1 người), Song ẩm (2 người) cho đến Quần ẩm (nhiều người).

Qua thời gian, chiếc ấm không chỉ thấm đượm hương vị của ngàn lượt trà ghé qua, mà còn trở thành một người bạn mẫn cẫn, lưu giữ trọn vẹn nét thư thái và cái “thần” rất riêng của người thưởng trà.

Ngũ quần anh – Tình tri kỷ đong đầy bên bàn trà

Người xưa vẫn bảo: “Rượu ngon dễ kiếm, bạn trà khó tìm”. Bạn rượu có thể thắt chặt bằng sự sôi nổi, nhưng bạn trà lại tìm đến nhau bằng sự thấu hiểu và đồng điệu trong tâm hồn. Ngồi bên bàn trà cùng tri kỷ, người ta không cần phô trương, không cần vội vã. Nhấp một chén trà thơm, cùng đàm đạo thế sự, chiêm nghiệm triết lý nhân sinh hay đơn giản là lặng im ngắm mưa rơi ngoài hiên… đó chính là khoảng lặng đắt giá nhất giữa nhịp sống hiện đại.

“Nhất thủy, nhì trà, tam bôi, tứ ấm, ngũ quần anh” không đơn thuần là sự liệt kê thô ráp về nguyên liệu hay dụng cụ. Đằng sau 5 chữ ấy là cả một triết lý sống hài hòa giữa Thủy – Thổ – Hỏa – Nhân: Sự kết hợp hoàn hảo giữa thiên nhiên, sức lao động nghệ thuật và tình người ấm áp. Lần tới, khi có dịp ngồi xuống hãm một ấm trà, hãy thử chậm lại vài giây để cảm nhận trọn vẹn 5 yếu tố ấy. Bạn sẽ nhận ra rằng, hạnh phúc đôi khi thật giản dị, nó nằm trọn trong một không gian an yên, bên ấm trà thơm cùng người bạn tri kỷ!