Trà là gì?

Có bao giờ bạn ngồi bên góc hiên nhà, ngắm nhìn làn khói mỏng manh bay lên từ tách trà nóng và tự hỏi: “Rốt cuộc, trà là gì mà lại có sức hút kỳ diệu đến vậy?”

Ít ai biết rằng, ngoại trừ nước lọc tự nhiên, trà chính là thức uống được thưởng thức nhiều nhất trên thế giới. Dù xuất hiện ở bất kỳ đâu, từ những buổi tiệc trà hoàng gia sang trọng đến quán trà đá vỉa hè mộc mạc thì trà vẫn luôn mang một sức sống âm thầm nhưng bền bỉ.

Có một bí mật thú vị mà không phải ai cũng biết: dù bạn đang uống một chén trà xanh thanh mát, trà đen nồng nàn hay trà ô long thơm ngọt, tất cả chúng đều bắt nguồn từ cùng một loại cây. Trong nội dung dưới đây các bạn hãy cùng Hội Quán Trúc Lâm đi tìm câu trả lời trọn vọn cho câu hỏi “Trà là gì?” qua hành trình từ những nương chè phủ sương đến chén trà thơm ngát trên tay nhé.

Tất cả bắt đầu từ cây trà Camellia sinensis

Về mặt khoa học, định nghĩa chính xác nhất của trà là: bất kỳ sản phẩm nào được chế biến từ lá của cây Camellia sinensis. Đây là một loài thực vật thường sinh trưởng tại các khu vực có khí hậu cận nhiệt đới, rất phù hợp với vùng đồi, núi cao. Dù có tên khoa học nghe khá xa lạ, loài cây này thực ra lại là người bạn họ hàng gần gũi với những đóa hoa trà (Camellia) xinh đẹp mà chúng ta thường thấy trong các khu vườn cảnh.

Một lưu ý nho nhỏ nhưng rất hay bị nhầm lẫn: Nhiều người trong chúng ta vẫn quen gọi trà hoa cúc, trà táo đỏ, hay trà hoa hồng là “trà”. Nhưng chính xác hơn, chúng thuộc nhóm trà thảo mộc (vì không chứa lá của cây Camellia sinensis) và thực chất là sự kết hợp của các loại hoa, lá, củ, quả sấy khô mà thôi.

Hành trình bền bỉ từ đồi núi cao đến chén trà thơm

Để có được một phẩm trà ngon, đó là cả một quá trình đầy tính nghệ thuật lẫn sự kiên nhẫn của con người.

Cây trà có thể sinh trưởng ở nhiều địa hình, từ những mảnh vườn nhỏ gia đình đến những trang trại rộng hàng ngàn héc-ta. Nhưng những dòng trà hảo hạng nhất luôn chọn chốn cao sơn hiểm trở làm nơi dung dưỡng. Ở những triền núi cao chót vót, sương mù bao phủ quanh năm, cây trà lớn chậm hơn nhưng lại tích tụ được nguồn dinh dưỡng và hương vị vô cùng đậm đà.

Vì địa hình dốc đứng, máy móc rất khó can thiệp. Người trồng trà phải trèo lên từng triền núi, cẩn thận tuốt từng búp non bằng tay. Và phải cần đến hàng trăm búp trà nhỏ mới chế biến ra được 1 lạng trà khô!

Theo phương pháp chế biến truyền, người ta chỉ hái công thức tiêu chuẩn: “1 tôm 2 lá”, nghĩa là một búp non đang cuộn tròn ngậm sương và hai chiếc lá liền kề. Cùng với đó là 5 bước chế biến kỳ công:

• Hái trà: Lựa chọn những búp trà tràn đầy sức sống vào sáng sớm.
• Làm héo: Phơi dưới nắng nhẹ để búp trà mềm ra, chuẩn bị cho khâu định hình.
• Vò trà: Áp dụng kỹ thuật xoay vê mềm mại trên tay hoặc ép nhẹ để tế bào lá trà bị phá vỡ để giải phóng các tinh chất, đồng thời tạo nên dáng hình đặc trưng (dẹt, xoắn tròn, hoặc móc câu).
• Oxy hóa: Đây là “phép màu” tạo nên hương vị. Các enzym tự nhiên trong lá phản ứng với oxy trong không khí. Người làm trà sẽ căn chỉnh thời gian oxy hóa cực kỳ cẩn thận để tạo ra vị chát, độ ngọt và sắc nước khác nhau.
• Sấy khô: Dùng nhiệt độ để triệt tiêu độ ẩm, dừng hẳn quá trình oxy hóa và khóa chặt hương vị tuyệt hảo của trà.

Bên trong một lá trà nhỏ bé có những gì?

Mỗi ngụm trà bạn thưởng thức là sự hòa quyện hoàn hảo của 3 thành phần tự nhiên cốt lõi:

Tinh dầu thiên nhiên: Là linh hồn tạo nên mùi hương thanh tao, dịu nhẹ. Tinh dầu giúp trà có lúc thơm mùi hoa cỏ, lúc thoảng vị trái cây hay nồng nàn mùi khói gỗ.

Polyphenol: Hợp chất tạo nên vị chát nhẹ ban đầu, để rồi biến chuyển thành hậu vị ngọt sâu (tiền chát hậu ngọt). Đây cũng chính là chất chống oxy hóa tuyệt vời mang lại vô vàn lợi ích sức khỏe.

Caffeine tự nhiên: Khác với nồng độ mạnh mẽ của cà phê, caffeine trong trà kết hợp với L-theanine mang lại cảm giác tỉnh táo dịu dàng, giúp tâm trí minh mẫn mà không bị bồn chồn.

Sáu dòng trả phổ biến trên thế giới

Dựa vào cấp độ oxy hóa và cách chế biến, cây Camellia sinensis biến hóa ra 6 dòng trà chính, mỗi dòng mang một cá tính riêng biệt:

• Lục trà (trà xanh): Trà không trải qua quá trình oxy hóa. Nhờ được diệt men ngay từ đầu, trà giữ nguyên màu xanh tươi mát cùng vị chát thanh dịu, mộc mạc của lá tươi.
• Bạch trà (trà trắng): Dòng trà ít bị can thiệp nhất. Chỉ thu hoạch những búp non phủ lông tuyết trắng và phơi khô tự nhiên. Sắc nước trong veo, hương vị nhẹ nhàng, tinh khôi.
• Hoàng trà (trà vàng): Tương tự trà xanh nhưng trải qua thêm bước “ủ vàng”. Trà có màu nước vàng óng, vị êm dịu và không bị ngái.
• Ô long trà: Dòng trà bán oxy hóa (từ 10% – 80%). Hương vị Ô long vô cùng phong phú, biến chuyển uyển chuyển giữa hương hoa cỏ thanh nhẹ đến vị trái cây chín nồng nàn.
• Hồng trà (trà đỏ / trà đen): Trà được oxy hóa hoàn toàn (100%). Nước trà có màu đỏ cam hoặc hổ phách, vị đậm đà, ấm áp, thoảng mùi mật ngọt hoặc trái cây khô.
• Hắc trà (trà đen lên men): Tiêu biểu nhất là trà Phổ Nhĩ. Trà trải qua quá trình lên men hậu kỳ, càng để lâu năm vị càng êm, trầm mặc và có giá trị rất cao.

Trà không chỉ đơn thuần là một thức uống giải khát. Đằng sau mỗi chén trà ấm nóng là linh khí của núi rừng, sự nhẫn nại của người hái trà và nghệ thuật tinh tế của người chế biến. Theo Nghệ nhân Diệu Ngọc (Đậu Thị Thủy) – người sáng lập Hội Quán Trúc Lâm: “Hiểu về trà là bước đầu tiên để chúng ta chậm lại một chút giữa cuộc sống hối hả.” Lần tới, khi nâng chén trà lên, hãy thử nhắm mắt lại, thưởng thức hương thơm thoang thoảng và cảm nhận hành trình kỳ diệu mà thiên nhiên đã ban tặng cho chúng ta qua từng búp trà nhỏ bé nhé!